برای مدیریت مؤثر استرس، صرف آگاهی نظری کافی نیست. آنچه لازم است، مدلهای عملیاتی و کاربردی است که در زندگی روزمره بتوان از آنها بهره گرفت. یکی از مهمترین منابع استرس، احساس بهمریختگی و نداشتن کنترل بر زمان است. برنامهریزی روزانه این احساس را کاهش میدهد. مراحل برنامهریزی: تعیین اهداف روزانه (سه تا پنج هدف اصلی، مشخص و واقعبینانه)، اولویتبندی کارها، تخصیص زمان (برای هر کار زمان مشخصی تعیین کنید که از اتلاف وقت جلوگیری میکند [۲۱])، ایجاد تعادل (برای استراحت، تفریح، عبادت و ارتباط با خانواده زمان بگذارید) و انعطافپذیری. در متون حکمی آمده است: «فرصتها مانند ابر میگذرند، پس فرصتهای خوب را غنیمت شمارید» [۲۲].
مدیریت زمان، مهارتی است که از استرس ناشی از کمبود زمان میکاهد. تکنیکهای مفید: تکنیک پومودورو (۲۵ دقیقه کار و ۵ دقیقه استراحت)، قانون ۸۰/۲۰ (تمرکز بر کارهایی که بیشترین تأثیر را دارند)، نه گفتن (به کارهای بدون اولویت)، و مدیریت عوامل حواسپرتی (تلفن همراه و شبکههای اجتماعی). در کنار مدیریت زمان، تنظیم اهداف روشن نیز جهت زندگی را مشخص میکند و از سردرگمی جلوگیری میکند. اهداف هوشمند (SMART) را تعیین کنید: مشخص، قابل اندازهگیری، دستیافتنی، مرتبط با ارزشها و زماندار. در متون کهن آمده است: «هر کس خواهان زندگی دنیا و زیورهای آن است، (پاداش) اعمالشان را در همین دنیا به طور کامل میدهیم» [۲۳].
بسیاری از استرسها ریشه در ارتباطات ناسالم دارند. یادگیری مهارتهای ارتباط مؤثر، این استرسها را کاهش میدهد. مهارتهای کلیدی: گوش دادن فعال (بدون پیشداوری)، بیان مؤثر (با جملات «من»)، همدلی (قرار دادن خود به جای دیگری)، احترام به مرزها و مدیریت تعارض (به جای سرزنش، به دنبال راهحل باشید). در متون حکمی آمده است: «با مردم چنان رفتار کن که دوست داری با تو رفتار کنند» [۲۴].
برای مدیریت جامع استرس، از مدل یکپارچه استفاده کنید: شناسایی منابع استرس (دفترچه یادداشت)، تحلیل (قابل کنترل یا غیرقابل کنترل)، اقدام (به کارگیری راهبردهای مناسب) و ارزیابی (بازبینی نتایج). این مدل، اگر به صورت منظم اجرا شود، استرس را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد.
منابع
[۲۱] حسینی، فاطمه سادات. مدیریت استرس. تهران: انتشارات ارگ، ۱۳۹۷، ص ۱۵۶.
[۲۲] نهج البلاغه، حکمت ۲۱۴.
[۲۳] قرآن کریم، سوره هود، آیه ۱۵.
[۲۴] نهج البلاغه، نامه ۳۱.
[۲۵] یوسفی، محمدتقی. روابط اجتماعی و استرس. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۹۶، ص ۱۸۷.
