پس از آشنایی با ماهیت استرس، این پرسش مطرح میشود: چه راهکارهایی برای مدیریت آن وجود دارد؟ آموزههایی که ریشه در فطرت انسانی دارند و قرنها تجربه بشری آنها را تأیید کرده، راهکارهای عملی و مؤثری ارائه میدهند. نخستین و شاید بنیادیترین این راهکارها، نیایش و دعا است. نیایش ارتباطی زنده با منبعی بینهایت مهربان و قدرتمند ایجاد میکند. در متون کهن آمده است: «مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم» [۶]. دعا از چند طریق به کاهش استرس کمک میکند: تخلیه هیجانی (ابراز ترسها و نگرانیها در فضایی امن)، تغییر کانون توجه (تمرکز از مشکلات به سوی قدرتی برتر)، و ایجاد امید (یادآوری اینکه همیشه راهی هست) [۷]. در روایات آمده: «دعا، سلاح مؤمن و ستون دین و نور آسمانها و زمین است» [۸].
دومین راهکار، مراقبه و تفکر است. مراقبه به معنای توجه به آنچه اکنون در درون و بیرون میگذرد، بدون قضاوت و با آگاهی کامل است. این تمرین، فرد را به یاد منبع هستی و هدف خلقت پیوند میزند و آرامش عمیقتری ایجاد میکند. بالاترین سطح مراقبه، آگاهی از این است که ناظری دانا بر اعمال و افکار ما آگاه است [۹]. همانطور که در متون حکمی آمده: «تفکر، انسان را به نیکی و عمل به آن دعوت میکند» [۱۰].
سومین راهکار، ورزش و فعالیت بدنی است. در روایات به آموختن شنا، تیراندازی و اسبسواری به فرزندان سفارش شده است [۱۱]. ورزش با تخلیه انرژی منفی، ترشح هورمونهای شادیآور و بهبود خواب، استرس را کاهش میدهد. چهارمین راهکار، ارتباط با طبیعت و تأمل در آن است. نگریستن در آسمان، زمین، کوهها و گیاهان همواره توصیه شده است [۱۲]. حضور در طبیعت سطح هورمون استرس را کاهش میدهد و احساس آرامش ایجاد میکند. تأمل در طبیعت، انسان را به یاد قدرت بینهایت منبع هستی میاندازد و مشکلات را کوچکتر نشان میدهد.
برای بهرهمندی از این راهبردها، هر روز زمانی را به دعا اختصاص دهید، در طبیعت قدم بزنید، ورزش را در برنامه منظم خود بگنجانید و لحظاتی را به سکوت و تفکر بپردازید. این راهکارها، اگرچه ساده به نظر میرسند، اما اگر منظم انجام شوند، تأثیر شگرفی در کاهش استرس و افزایش آرامش دارند.
منابع
[۶] قرآن کریم، سوره غافر، آیه ۶۰.
[۷] حسینی، فاطمه سادات. مدیریت استرس. تهران: انتشارات ارگ، ۱۳۹۷، ص ۱۳۴.
[۸] مجلسی، محمدباقر. بحارالانوار. جلد ۹۰، تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۰، ص ۲۴۷.
[۹] نوری، حسن. مراقبه اسلامی. مجله مطالعات عرفانی، شماره ۲۴، ۱۳۹۸، ص ۶۷.
[۱۰] نهج البلاغه، حکمت ۳۱۸.
[۱۱] کلینی، محمد بن یعقوب. اصول کافی. جلد ۵، تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۸۷، ص ۵۶.
[۱۲] قرآن کریم، سوره آل عمران، آیه ۱۹۰.
