جمعه بعدازظهر بود و من مثل خیلی از آخر هفتهها، گوشی را برداشتم تا فقط «یک نگاه» به اینستاگرام بیندازم. همان یک نگاه تبدیل شد به نیم ساعت اسکرول بیپایان. همزمان، لپتاپ را باز کردم تا کار نیمهتمام را تمام کنم، اما هر چند دقیقه یک بار به تلگرام میرفتم و دوباره برمیگشتم. بعد از دو ساعت، نه کارم پیش رفته بود، نه لذتی برده بودم. فقط خستهتر و مقصرتر از قبل، با خودم گفتم: «چرا نمیتوانم کنترل زمانم را به دست بگیرم؟» همان جا فهمیدم در دام سه شکارچی بزرگ گرفتار شدهام: شبکههای اجتماعی، چندکارگی و تعلل. این نوشته حاصل تلاش من برای رهایی از این دامهاست.
شبکههای اجتماعی؛ معماری اعتیاد
طراحان شبکههای اجتماعی حرفهایترین روانشناسان را استخدام کردهاند تا محصولشان تا حد ممکن اعتیادآور باشد. هر بار که صفحه را پایین میکشیم، محتوای جدیدی میبینیم و مغزمان دوپامین دریافت میکند. همان مادهای که در قمار و مواد مخدر هم ترشح میشود. تحقیقات نشان داده مصرف بیرویه فضای مجازی با کاهش تمرکز، افزایش اضطراب و احساس پوچی همراه است [۱۵]. من خودم روزهایی را به خاطر میآورم که بعد از ساعت ها اسکرول، هیچ چیز خاصی یادم نمیآمد، فقط حس میکردم وقتم را سوزاندهام. راه نجات؟ تصمیم گرفتم فقط روزی دو بار، هر بار ۱۵ دقیقه، سراغ شبکههای اجتماعی بروم. اپلیکیشنهای اضافی را از گوشی پاک کردم و فقط از نسخه مرورگر استفاده میکنم. نوتیفیکیشنها را خاموش کردم. باور کنید بعد از یک هفته، حس سبکی عجیبی داشتم.
چندکارگی؛ توهم بهرهوری
بیشتر ما افتخار میکنیم که همزمان چند کار را پیش میبریم. اما علوم اعصاب میگویند مغز انسان اصلاً توانایی انجام همزمان دو کار فکری را ندارد [۱۶]. چیزی که ما چندکارگی مینامیم، در واقع «سوئیچینگ سریع» بین کارهاست. هر بار که از یک کار به کار دیگر میپریم، انرژی ذهنی هدر میدهیم و تمرکزمان را از دست میدهیم. یادم میآید وقتی همزمان ایمیل مینوشتم و جلسه آنلاین داشتم، هر دو کار را ناقص و با اشتباه انجام میدادم. راهکار ساده است: تککارگی. در هر لحظه فقط روی یک کار تمرکز کن. تکنیک پومودورو را امتحان کنید: ۲۵ دقیقه کار متمرکز، ۵ دقیقه استراحت. نتیجه شگفتانگیز است.
تعلل؛ ریشه در ترس و کمالگرایی
سومین دام، تعلل یا به تعویق انداختن کارهاست. خیلیها فکر میکنند تنبلی است، اما تحقیقات نشان میدهد تعلل ریشه در عواملی مثل ترس از شکست، کمالگرایی، عدم وضوح هدف یا خستگی دارد [۱۷]. من خودم بارها پروژههای مهم را به «بعداً» موکول کردم، چون میترسیدم آن طور که باید انجامش ندهم. درمان تعلل را در سه راهکار یافتم: اول، شکستن کارهای بزرگ به گامهای کوچک. قانون دو دقیقه را جدی بگیرید: اگر کاری کمتر از دو دقیقه طول میکشد، همین حالا انجامش دهید. دوم، تعیین زمان دقیق شروع. به جای «بعداً انجام میدهم»، بگویید «ساعت ۱۰ صبح شروع میکنم». سوم، پیش از شروع، همه عوامل حواسپرتی را حذف کنید.
از دشمن زمان، به همراهی مهربان
غلبه بر این دامها یکشبه ممکن نیست. هفته اول سخت است، اما صبر و استمرار کلید موفقیت است. هر روز یک قدم کوچک بردارید. بعد از مدتی خواهید دید که چگونه زمان از دشمنی گریزان به همراهی مهربان تبدیل میشود [۱۸]. و این بزرگترین دستاورد است: نه انجام کارهای بیشتر، بلکه زیستن زندگیای هماهنگ با ارزشهای اصیلمان.
منابع
۱۵. محمدی، ع. (۱۴۰۰). فضای مجازی و سلامت روان. تهران: نشر روان.
۱۶. خانلری، س. (۱۳۹۹). علوم اعصاب شناختی. تهران: سمت.
۱۷. احمدی، ر. (۱۳۹۸). روانشناسی تعلل. قم: نشر معارف.
۱۸. رضایی، م. (۱۴۰۱). مدیریت زمان ارزشمحور. اصفهان: نشر کمال.
