در فرهنگ رایج، موفقیت اغلب تصویری فردگرایانه دارد: انسان موفق کسی است که به تنهایی از نردبان ترقی بالا رفته، رقبا را پشت سر گذاشته و به قله رسیده است. اما آیا این تصویر با آنچه در عمق وجودمان از موفقیت انتظار داریم، همخوانی دارد؟ شاید شما هم تجربه کردهاید که پس از دستیابی به یک هدف بزرگ شخصی، احساس رضایت عمیقی که انتظار داشتید، چندان پایدار نبوده است. دلیل این احساس را باید در پیوند ناگسستنی موفقیت با «خدمت به دیگران» جستجو کرد.
راز موفقیتی که با تنهایی به دست نمیآید
انسان موجودی اجتماعی است و بخش مهمی از هویت او در ارتباط با دیگران شکل میگیرد. موفقیتی که دیگران در آن نقشی نداشته باشند و به دیگران خدمتی نکند، موفقیتی ناقص است. در این نوشتار، به سه سطح از خدمت میپردازیم که هر یک نقشی کلیدی در تعالی شخصی و اجتماعی موفقیت ایفا میکنند.
مهربانی؛ سادهترین و عمیقترین شکل خدمت
مهربانی، سادهترین و در عین حال عمیقترین شکل خدمت به همنوع است. یک لبخند، یک کلمه محبتآمیز، یک گوش دادن صبورانه – همه از مصادیق مهربانی هستند. مهربانی آثار شگفتانگیزی بر روان دارد: افزایش حس ارزشمندی (هم برای بخشنده و هم برای گیرنده)، کاهش استرس (پژوهشها نشان میدهد اعمال مهربانانه سطح کورتیزول را کاهش و ترشح اکسیتوسین را افزایش میدهد [۲۵])، و ایجاد ارتباط (مهربانی دیوارهای جدایی را فرو میریزد).
ایثار؛ گذشتن از خود برای دیگری
ایثار، یعنی گذشتن از حق خود به نفع دیگری. ایثار از مهربانی بالاتر است. مهربانی، به دیگری نیکی کردن است، اما ایثار، از خود گذشتن است. ایثار نشانه بلوغ عاطفی و روانی فرد است. کسی که میتواند از منافع خود بگذرد تا به دیگری کمک کند، به مرحله بالایی از رشد اخلاقی رسیده است. این سطح از خدمت، هم برای فرد ایثارگر و هم برای جامعه، آثار عمیق و پایداری به جای میگذارد.
حل مشکلات جمعی؛ مشارکت در بهبود ساختارهای اجتماعی
سطح بالاتر خدمت، مشارکت در حل مشکلات جمعی است. این سطح فراتر از کمک به افراد، به بهبود ساختارها و شرایط عمومی جامعه میاندیشد. چنین خدمتی سه ویژگی مهم دارد: پایداری تأثیر (حل یک مسئله جمعی، تأثیری پایدار و گسترده دارد)، معناداری عمیق (کسی که در حل مشکلات جامعه مشارکت میکند، زندگی خود را در مسیر بزرگتری معنا میکند) و ایجاد حس تعلق (حس تعلق به جامعه را تقویت مینماید).
تمرینهای عملی برای خدمت در زندگی روزمره
برای وارد کردن خدمت به همنوع در زندگی روزمره، میتوان تمرینهای عملی زیر را انجام داد:
– خدمت پنهانی: هر روز یک کار خوب برای دیگران انجام دهید، بدون آنکه کسی متوجه شود.
– گوش دادن فعال: به دیگران با دقت گوش دهید، بدون قضاوت و بدون اینکه ذهنتان درگیر پاسخ باشد.
– مشارکت داوطلبانه: در فعالیتهای داوطلبانه و خیریه شرکت کنید.
– کمک به نیازمندان: با حفظ کرامت آنان، به نیازمندان کمک کنید.
– حل مسئله اجتماعی: یک مسئله کوچک در محله خود را شناسایی کنید و برای حل آن گامی بردارید.
خدمت به خلق، نه تنها از موفقیت نمیکاهد، بلکه آن را عمیقتر، ماندگارتر و معنادارتر میسازد. موفقیت حقیقی در انزوا شکل نمیگیرد؛ در پیوند با دیگران معنا مییابد.
منابع
[۲۵] فریدریکسن، باربارا. مثبتگرایی. ترجمه محمدی، ف. تهران: نشر قطره، ۱۳۹۶، ص ۱۶۷.
[۲۴] قرآن کریم، سوره نحل، آیه ۹۰.
[۲۶] کلینی، محمد بن یعقوب. اصول کافی. جلد ۲، تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۸۷، ص ۱۶۵.
[۲۷] قرآن کریم، سوره حشر، آیه ۹.
[۲۸] مطهری، مرتضی. انسان و ایمان. تهران: انتشارات صدرا، ۱۳۹۰، ص ۱۱۲.
