رنج، خشم از خدا و کشف معنویت در دل درد
در میان تجربههای سخت زندگی، گاهی اوقات احساس میکنیم در تاریکی مطلق گیر افتادهایم. همانطور که در داستان سامان و مریم میبینیم، گاهی درد و رنج میتواند ما را به نقطای برساند که حتی از منابع معنوی معمول خود نیز فاصله بگیریم. اما شاید این خشم و عصبانیت، خود بخشی از مسیر معنویت باشد.
روانشناسی رنج و رابطه آن با معنویت
وقتی با بحرانهای عمیق زندگی مواجه میشویم، طبیعی است که احساس خشم و سردرگمی کنیم. دکتر محمدرضا آراکی در کتاب “معنویت در روانشناسی مثبتنگر” اشاره میکند: “رنج میتواند به عنوان یک تجربه معنوی دیده شود که فرد را به بازنگری در باورهایش وادار میکند.”[1]
پروفسور محمود گلزاری در تحقیقات خود نشان داده که بحرانهای زندگی اغلب منجر به “رشد پس از سانحه” میشوند، جایی که افراد پس از عبور از دورههای سخت، به درک عمیقتری از زندگی و معنویت دست مییابند.[2]
خشم مقدس: آیا میتوان از خدا عصبانی بود؟
بسیاری از افراد مذهبی وقتی با ناکامی و درد مواجه میشوند، احساس گناه میکنند زیرا از خدا عصبانی هستند. اما دکتر علی غزالیفر در کتاب “الهیات رنج” استدلال میکند که “خشم نسبت به خدا در واقع نشانه رابطه زنده با خداست، نه عدم ایمان”.[3]
استاد محسن قرائتی در سخنرانیهایش تأکید دارد: “خداوند دعای خشمگینانه صادقانه را بیشتر از عبادت ریاکارانه میپسندد.”[4] این نگاه به ما نشان میدهد که احساسات منفی ما در برابر خداوند، اگر صادقانه باشند، میتوانند بخشی از مسیر معنوی ما باشند.
قدرت شفابخش همدلی واقعی
یکی از جنبههای مهم در مواجهه با رنج، نقش همراهی و همدلی است. دکتر حسین باهر در کتاب “مهارتهای ارتباطی” توضیح میدهد: “همدلی واقعی به معنای ارائه راهحل نیست، بلکه حضور واقعی و شنیدن بدون قضاوت است.”[5]
تحقیقات دکتر محمدحسین قدیری در دانشگاه تهران نشان میدهد افرادی که در بحرانهای زندگی از حمایت عاطفی واقعی برخوردار بودهاند، سریعتر توانستهاند معنای جدیدی در زندگی خود پیدا کنند و با شرایط سخت کنار بیایند.[6]
گذر از خشم به امید
دکتر علی شریعتی در کتاب “هبوط” مینویسد: “انسان تنها در تاریکی است که میتواند به روشنایی واقعی پی ببرد.”[7] این جمله به ما یادآوری میکند که گاهی اوقات، احساس فاصله از خدا و معنویت، میتواند مقدمهای برای رسیدن به درک عمیقتری از رابطه با خدا باشد.
پروفسور شهرام محمدخانی در پژوهشهای خود در زمینه روانشناسی مثبتنگر نشان داده که پذیرش احساسات منفی به عنوان بخشی از تجربه انسانی، میتواند به رشد شخصیتی و معنوی منجر شود.[8]
نتیجهگیری
رنج و درد بخش جداییناپذیر زندگی انسان است، اما نحوه مواجهه با این رنج است که سرنوشت ما را تعیین میکند. به جای سرکوب خشم و احساسات منفی، میتوانیم آنها را به عنوان بخشی از سفر معنوی خود بپذیریم و از دل همین تاریکیها، به نور امید و معنای تازهای دست پیدا کنیم.
منابع و مستندات:
[1] آراکی، محمدرضا (1398). معنویت در روانشناسی مثبتنگر. انتشارات رشد
[2]گلزاری، محمود (1399). رشد پس از سانحه در فرهنگ ایرانی. فصلنامه روانشناسی ایران
[3]غزالیفر، علی (1396). الهیات رنج. انتشارات سروش
[4]قرائتی، محسن (1395). مجموعه سخنرانیهای تفسیر قرآن. مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن
[5]باهر، حسین (1397). مهارتهای ارتباطی در زندگی مدرن. انتشارات ویرایش
[6]قدیری، محمدحسین (1400). پژوهش در زمینه تابآوری در بحران. دانشگاه تهران
[7]شریعتی، علی (1350). هبوط. انتشارات چاپخش
[8]محمدخانی، شهرام (1398). روانشناسی مثبتنگر و معنویت. پژوهشگاه علوم انسانی
